Akty prawne

Przepisy dotyczące prawa pracy odnaleźć można w dziesiątkach różnego rodzaju przepisów. Dotyczą one zarówno zagadnień ogólnych jak też szczególnych zagadnień (np. praca za granicą). Poniższe zestawienie zawiera najważniejsze ustawy i rozporządzenia, które mogą być pomocne dla osób poszukujących konkretnych informacji lub wskazówek.

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. Nr 24, poz. 141 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141

Podstawowa regulacja dotycząca prawa pracy, zawierająca omówienie ogólnych zasad prawa pracy, regulacji stosunku pracy i rodzaju umów o pracę, ich rozwiązywania, norm czasu pracy, wynagrodzenia oraz innych uprawnień pracowniczych, w tym urlopów, jak również zasad odpowiedzialności pracowników.

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093

Zbiór przepisów określających stosunku cywilnoprawne między podmiotami; na podstawie art. 300 Kodeksu pracy – Kodeks cywilny stosowany jest do stosunku pracy odpowiednio, w zakresie nie sprzecznym z zasadami prawa pracy.

3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296

Zbiór przepisów określających prowadzenie postępowania cywilnego, w tym z zakresu prawa pracy (m.in. art. 459 i n. k.p.c.). Ustawa całościowo reguluje zasady prowadzenia spraw sądowych, również w kontekście spraw pracowniczych.

4. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483

Ustawa zasadnicza, najwyższe źródła prawa Rzeczypospolitej, określającej m.in. podstawowe zasady prawa pracy. Jako, że Konstytucję można stosować bezpośrednio – pracownik może powoływać się również na jej zapisy.

1. Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników z dnia 13 marca 2003 r. (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20030900844

Ustawa regulująca materię tzw. „zwolnień grupowych”, tj. w zakresie tego ilu pracowników musi zostać zwolnionych, aby wypowiedzenia te zostały uznane za „grupowe”, zasad konsultowania zwolnień jak również prawa do odprawy.

2. Ustawa o zatrudnianiu pracowników tymczasowych z dnia 9 lipca 2003 r. (Dz.U. Nr 166, poz. 1608 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20031661608

Ustawa określająca zasady zatrudniania pracowników tymczasowych przez pracodawcę będącego agencją pracy tymczasowej oraz zasady kierowania tych pracowników do pracy poza agencją; ustawa określa zagadnienia dot. wyłączenia prac powierzonych, zasad udzielania urlopów etc.

3. Ustawa o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług z dnia 10 czerwca 2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 868 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20160000868

Regulacja określająca warunki wykonywania pracy przez osoby delegowane na terytorium RP; przewodnią racją ustawy jest zapewnienie ww. pracownikom ochrony nie mniejszej niż wynikającą z Kodeksu pracy; ustawa określa m.in. kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy w tym zakresie.

4. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie szczegółowej treści świadectwa pracy oraz sposobu i trybu jego wydawania i prostowania z dnia 15 maja 1996 r. (Dz.U. Nr 60, poz. 282 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19960600282

Rozporządzenie o istotnym znaczeniu, również dla pracodawcy, określające obligatoryjne i fakultatywne (na wniosek pracownika) elementy świadectwa pracy; do aktu dołączony jest załącznik w postaci wzoru świadectwa pracy; pracownik otrzymujący świadectwa pracy powinien skonfrontować jego treść z wymogami zawartymi w ww. rozporządzeniu.

1. Ustawa o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy z dnia 13 lipca 2006 r. (Dz.U. Nr 158, poz. 1121 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20061581121

Ustawa określa zasady wypłacania środków z Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w przypadku niewypłacalności pracodawcy; regulacja wskazuje na różne przykłady niewypłacalności pracodawcy oraz zawiera wytyczne jakie działania musi podjąć uprawniony, aby móc uzyskać należne wynagrodzenie.

2. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop z dnia 8 stycznia 1997 r. (Dz.U. Nr 2, poz. 14 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970020014

Rozporządzenia istotne z punktu widzenia praktycznego, w kontekście urlopów wypoczynkowych, a dokładnie zagadnienia wynagrodzenia w tym okresie; rozporządzanie zawiera również algorytm wyliczenia ekwiwalentu za urlop.

3. Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy z dnia 30 maja 1996 r. (Dz.U. Nr 69, poz. 332 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19960690332

Akt prawny określający wymogi związane z przeprowadzaniem wstępnych, okresowych i kontrolnych badań lekarskich pracowników, w tym aspekt skierowania na badania czy wydawania zaświadczeń lekarskich.

4. Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wykazu prac szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet z dnia 10 września 1996 r. (Dz.U. Nr 114, poz. 545 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19961140545

Rozporządzenie, którego główną treść określa załącznik, w postaci katalogu prac, ze wskazaniem na takie czynniki jak dopuszczalny ciężar dźwigania czy przyłożenie siły, jak również z ograniczeniami wynikającymi z pozostawaniem kobiety w stanie ciąży.

5. Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie z dnia 4 października 1974 r. (Dz.U. Nr 40, poz. 236 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740400236

Rozporządzenie regulujące zakres odpowiedzialności kilku pracowników (wspólnej) za powierzone im mienie, w tym w kontekście ilości pracowników zatrudnianych w zakładzie, podpisywania umów o wspólną odpowiedzialność, zasad przeprowadzania inwentaryzacji etc.

1. Ustawa o związkach zawodowych z dnia 23 maja 1991 r. (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910550234

Ustawa regulująca podstawę tworzenia związków, obowiązki organizacji związkowych, zasady ochrony pracowników pełniących funkcje w związkach zawodowych etc.

2. Ustawa o organizacjach pracodawców z dnia 23 maja 1991 r. (Dz.U. Nr 55, poz. 235 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910550235

Regulacja dotycząca tworzenia organizacji pracodawców, ich reprezentowania oraz wpływu na kształtowanie polityki pracy.

3. Ustawa o rozwiązywaniu sporów zbiorowych z dnia 23 maja 1991 r. (Dz.U. Nr 55, poz. 236 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910550236

Regulacja dotycząca organizacji sporu zbiorowego, prowadzenia rokowań z pracodawcą, mediacji i arbitrażu tudzież organizacji strajku.

4. Ustawa o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego z dnia 24 lipca 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1240 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20150001240

Ustawa regulująca podstawy działania Rady Dialogu Społecznego, która zastąpiła Trójstronną Komisję do Spraw Społeczno-Gospodarczych; ustawa określa kompetencje Rady, jej skład, organizację oraz sposób funkcjonowania wojewódzkich rad dialogu społecznego.

5. Ustawa o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji z dnia 7 kwietnia 2006 r. (Dz.U. Nr 79, poz. 550 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20060790550

Krótka, acz istotna ustawa określająca warunki informowania pracowników przez pracodawcę, przeprowadzania z nimi konsultacji a nade wszystko zasady wyboru rady pracowników, w tym ze wskazaniem na liczebność rady i jej uprawnienia.

6. Ustawa o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego z dnia 25 września 1981 r. (Dz.U. Nr 24, poz. 123 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19810240123

Ustawa określająca uprawnienia rzadkiej dziś kategorii pracowników przedsiębiorstw państwowych; dotyczy uprawnień organów samorządu załogi (np. ogólnego zebrania pracowników i rady pracowniczej) oraz relacji pomiędzy organami a dyrektorem przedsiębiorstwa.

1. Ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy z dnia 13 kwietnia 2007 r. (Dz.U. Nr 89, poz. 589 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20070890589

Ustawa określająca zasady funkcjonowania głównej instytucji zajmującej się nadzorem i kontrolą nad przestrzegania prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów dotyczących legalności zatrudnienia.

2. Ustawa o społecznej inspekcji pracy z dnia 24 czerwca 1983 r. (Dz.U. Nr 35, poz. 163 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19830350163

Regulacja dotycząca społeczną inspekcję pracy, będącej służbą społeczną pełnioną przez pracowników, mającą na celu zapewnienie przez zakłady pracy bezpiecznych i higienicznych warunków pracy oraz ochronę uprawnień pracowniczych; w ramach ustawy określone zostały uprawnienia społecznych inspektorów pracy.

3. Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z dnia 20 kwietnia 2004 r. (Dz.U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20040991001

Ustawa o charakterze administracyjnym opisująca zadania państwa w zakresie promocji zatrudnienia, łagodzenia skutków bezrobocia oraz aktywizacji zawodowe; określa zasady ustalania polityki rynku pracy, publicznych służb zatrudnienia, agencji zatrudnienia, wsparcia osób bezrobotnych etc.

4. Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z dnia 27 sierpnia 1997 r. (Dz.U. Nr 123, poz. 776 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971230776

Ustawa określa prawa szczególnej grupy pracowników niepełnosprawnych, wskazując na uprawnienia i obowiązki pracowników względem ww. osób (art. 21 i n.), organizacji zakładów pracy chronionej (art. 28 i n.) czy organizację PFRON (art. 45 i n.)

1. Ustawa o pracownikach urzędów państwowych z dnia 16.09.1982 r. (Dz.U. nr 86, poz. 953 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820310214

Ustawa w sposób całościowy reguluje prawa i obowiązki pracowników urzędów państwowych, w tym Kancelarii Sejmu i Senatu, Sądu Najwyższego, regionalnych izb obrachunkowych etc.; porusza m.in. zagadnienia dotyczące nawiązania stosunku pracy, nagród i wyróżnień czy odpowiedzialności

2. Ustawa o służbie cywilnej z dnia 21 listopada 2008 r. (Dz.U. Nr 227, poz. 1505 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20082271505

Akt normatywny regulujący całościowo organizację służby cywilnej, stanowiącej zaplecze kadry pracowniczej urzędów państwowych; art. 26 i n. ustawy poświęcone są nawiązaniu stosunku pracy pracowników służby cywilnej, art. 62 i n. zmianie i ustaniu stosunku pracy a art. 76 i n. obowiązków członka korpusu.

3. Ustawa o pracownikach samorządowych z dnia 21 listopada 2008 r. (Dz.U. Nr 223, poz. 1458 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20082231458

Akt będący odpowiednikiem ustawy o służbie cywilnej, odnoszący się do pracowników instytucji samorządu terytorialnego, w tym w kontekście nawiązania stosunku pracy (art. 11 – 23), obowiązków pracownika (art. 24 – 35), w tym w aspekcie poleceń służbowych, okresowych ocen i składania oświadczeń majątkowych czy też zakresu uprawnień (art. 36 – 43).

4. Prawo o ustroju sądów powszechnych z dnia 27 lipca 2001 r. (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20010981070

Ustawa regulująca prawa i obowiązki pracowników sądów, w tym sędziów i asesorów sądowych (art. 55 do 133), referendarzy sądowych, kuratorów sądowych, pracowników sądów, stałych mediatorów, ławników i innych (art. 147 – 175).

5. Ustawa o pracownikach sądów i prokuratury z dnia 18 grudnia 1998 r. (Dz.U. Nr 162, poz. 1125 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621125

Regulacja w sposób bardziej szczegółowo określająca zasady wynagradzania pracowników, nagród jubileuszowych, oceny kwalifikacji, stażów urzędniczych, delegacji czy zawieszenia w obowiązkach.

6. Prawo o prokuraturze z dnia 28 stycznia 2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 177 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20160000177

Nowa ustawa, która zastąpiła regulację z 1985 roku; podobnie jak poprzedni akt określa również prawa i obowiązki prokuratorów (art. 96 i n.), w tym system ich powoływania (art. 74 i n.), odpowiedzialności (art. 135 i n.) oraz statusu asesorów, asystentów oraz aplikantów (art. 172 i n.) tudzież innych pracowników (art. 190, zawierające odesłanie do innych przepisów).

7. Karta Nauczyciela z dnia 26 stycznia 1982 r. (Dz.U. Nr 3, poz. 19 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDu19820030019

Wielokrotnie nowelizowana ustawa odnosząca się do szczególnych obowiązków oraz uprawnień nauczycieli, w tym wymaganych kwalifikacji, awansu zawodowego, nawiązania stosunku pracy (art. 10 i n.), warunków pracy i płacy, nagród i odznaczeń (art. 47 – 51), uprawnień socjalnych i urlopów (art. 53 – 70), odpowiedzialności dyscyplinarnej (art. 71 – 85) etc.

8. Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27 lipca 2005 r. (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.)
Link: http://isip.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20051641365

Ustawa regulująca również prawa i obowiązki nauczycieli akademickich (art. 107 – 158.), w tym wymogi ich powoływania, rodzajów stanowisk, nawiązania stosunku pracy przez mianowanie, urlopów np. naukowego, emerytur i rent oraz odpowiedzialności dyscyplinarnej, tudzież wynagrodzeń i innych świadczeń.

9. Ustawa o Polskiej Akademii Nauk z dnia 30 kwietnia 2010 r. (Dz.U. Nr 96, poz. 619 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20100960619

Ustawa określająca organizację PAN, państwowej instytucji naukowej; w ramach przepisów odnaleźć można szczegółowe regulacje dot. uprawnień członków Akademii, ale również pracowników jednostek naukowych (art. 87 i n.), z uwzględnieniem ich odpowiedzialności dyscyplinarnej (art. 107 – 118).

10. Ustawa o pracy na morzu z dnia 5 sierpnia 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1569 ze zm.)
Link: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20150001569

Regulacja, która zastąpiła poprzednio obowiązującą ustawę z dnia 23.05.1991 r. o pracy na morskich statkach handlowych (Dz.U. nr 61, poz. 258 ze. zm.); ustawa reguluje wymagania dotyczące marynarzy, pośrednictwa pracy, warunki zatrudnienia i organizację pracy na statku etc.

—————
Warto pamiętać, że powszechnie obowiązującymi źródłami prawa pracy są również:
1. Konwencje Międzynarodowej Organizacji Pracy
2. Umowy międzynarodowe
3. Rozporządzenia i dyrektywy Unii Europejskiej
Należy również dodać, że źródłami prawa pracy o charakterze specyficznym dla tej dzieciny są również układy zbiorowe pracy, regulaminy pracy, regulaminy wynagrodzenia oraz statuty.